Corona in kleur

Hoe leg je uit waar de coronacrisis het allerergst is?

We volgen met z'n allen al wekenlang het nieuws over het nieuwe coranavirus SARS-CoV-2. Land na land werd de afgelopen tijd getroffen. Het aantal patiënten met de bijbehorende ziekte COVID-19 neemt wereldwijd toe. In elke talkshow is wel een viroloog of epidemioloog te vinden om uitleg te geven bij de verspreiding van het virus. Premier Rutte benadrukt terecht het belang van luisteren naar de experts op dit gebied.

Maar in welke vorm bereikt de informatie van die experts het grote publiek? Het zijn vaak de plaatjes die het meest bijblijven en onbewust ook de meeste invloed hebben. De NOS toont in een live blog elke dag een nieuw wereldkaartje met de actuele stand van de besmettingen. Zulke kaartjes vind je ook terug op bijvoorbeeld wikipedia. Hieronder het kaartje van 2 maart.



Je ziet China en Iran nachtmerrie-achtig donkerrood, Frankrijk en Duitsland best-ook-wel-donkerrood, Nederland enigszins geruststellend donkerrose. San Marino is een lichtroze lichtpuntje in Europa net als Vatikaanstad. De conclusie lijkt duidelijk: een trip naar China of Italië is levensgevaarlijk. De keuze van de vormgever voor de kleur rood versterkt het idee van gevaar. Maar hoeveel zegt zo’n kaartje nou écht? ter vergelijking het kaartje van vandaag, 17 maart:

China, Italië en nu ook Iran lijken de gevaarlijkste plekken. Maar hoe erg de crisis in een land is, hangt af van het aantal zieke patiënten per beschikbaar ziekenhuisbed. Er zijn geen cijfers te vinden over het aantal bedden en ook niet over het aantal zieken. Ik hoor je denken: maar daar is toch elke dag die update van? Inderdaad verwerkt de NOS elke dag de actuele gegevens van de WHO in het bekende kaartje. Maar die getallen zijn het totaal aantal positief geteste patiënten. In Nederland worden huisgenoten niet getest en dus ook niet meegeteld. Verkouden thuiszitters worden ook niet getest en dus niet geteld.

In veel landen, waaronder Nederland, worden alleen de nieuwe besmettingen gemeld. Er wordt niet bijgehouden of patiënten alweer genezen zijn. Hoeveel mensen tegelijkertijd ziek zijn weten we daarom niet. Er kunnen niet alleen meer, maar ook best heel veel minder patiënten zijn dan je op basis van de getallen zou denken. Vooral in China is dit het geval, want daar waart het virus al wat langer rond en zijn er dus ook meer patiënten weer naar huis. Er komen ook niet veel nieuwe besmettingen meer bij, dus de genomen maatregelen lijken daar te werken.

Een groot land heeft meer bedden en kan dus meer zieken aan. Dat lijkt logisch, maar dat zie je niet terug in het kaartje. We gaan even voorbij aan het feit dat je besmettelijke patiënten niet over grote afstanden wilt vervoeren. In Brabant komen ziekenhuizen in de knel, ondanks dat er bedden genoeg zijn in Groningen. In een enorm land als China speelt dat nog veel sterker. 

Als we toch bij gebrek aan beter een recente schatting van de bevolkingsgrootte per land meewegen, komt de wereld er heel anders uit te zien:

Nederland is China al voorbij (1 positief geteste op 12000 inwoners, China 1:17000). Bovenaan het lijstje komen San Marino (1:300) en Vatikaanstad (1:800). Dat zijn kleine landjes, maar toch. In Vatikaanstad is er letterlijk één vastgestelde besmetting op de 800 mensen die er wonen.

Van de grote landen zijn IJsland (1:1800) en Italië (1:2000) de landen met of de meeste besmettingen. Waarom is er wel een inreisverbod vanuit China, maar niet vanuit Denemarken en Zwitserland? 

In het kaartje van de NOS hebben de verenigde Staten dezelfde kleur als Nederland, maar het aantal besmetting per hoofd van de bevolking is zes keer minder (1:70000). Wanneer je de besmettingen per hoofd van de bevolking bekijkt, is het opeens stukken begrijpelijker dat Trump ervoor kiest het vliegverkeer vanuit Europa stil te leggen.

Nauwkeurige actuele cijfers over de bevolkingsgrootte ontbreken voor veel landen, maar dat mag geen excuus zijn voor verwarrende wereldkaartjes waardoor vakantiegangers hun gecancelde reis naar New York omboeken naar een onverwacht extra avontuurlijke rondreis in IJsland.

Infographics kunnen heel behulpzaam zijn bij het nemen van beslissingen – voor burgers en voor beleidsmakers. Maar ze moeten wel uiterst zorgvuldig worden samengesteld. Leidraad moet niet alleen zijn of de getallen kloppen, maar vooral: hoe gaan mensen het plaatje begrijpen? Wat doen ze ermee? Klopt niet alleen de inhoud van het plaatje, maar ook de conclusie die de lezer er waarschijnlijk aan verbindt? In dit geval: ziet het gevaarlijkste land er ook het gevaarlijkst uit?